Mesbuk Hakkindaki Meseleler

310- Mesbuk, bir rekat kilindiktan sonra imama uyan kimsedir ki, son oturusta dahi imama uymus olsa yine mesbuk sayilir. Mesbuk hakkinda asagidaki meseleler ortaya çikar:
311- Mesbuk kaza edecegi rekatlarda, tek basina namaz kilan gibidir. Örnek: Bir kimse sabah namaziin ikinci rekatinda imama uyacak olsa, mesbuk olmus olur. Aldigi tekbirden sonra sükut eder. Imamla beraber son oturusta yalniz "Tahiyyat"i okur. Imam selam verince, kendisi ayaga kalkar ve imam ile kilmamis oldugu ilk rekati kilmaya baslar. "Sübhaneke ve Eüzü Besmele'den" sonra Fatiha suresi ile bir mikdar daha Kur'an-i Kerîm okur. Bilindigi sekilde rükû ve secdelere gider. Ondan sonra oturup "Tahiyyati, salavatlari ve Rabbenâ âtinâ'yi" okuyarak selam verir.
Aksam namazinin ikinci rekatinda imama uyan kimse de birinci rekat hakkinda bu sekilde hareket eder.
312- Mesbuk, aksam namazinin son rekatinde imama uysa, "Sübhaneke'yi" okur ve imamla beraber o rekati kilarak tesehhüde oturur. Imam selam verdikten sonra kalkar, Sübhaneke, Eüzü Besmele, Fatiha ve bir mikdar daha Kur'an-i Kerîm okur. Rükû ve secdelerden sonra oturur ve yalniz "Tahiyyat'i" okur. Sonra "Allahü Ekber" diyerek ayaga kalkar, yalniz Besmele ile Fatiha ve bir miktar daha Kur'an-i Kerîm okuyarak rükû ve secdeleri yapar. Sonra son oturus yaparak selam ile namazdan çikar. Bu halde üç defa Tesehhüde oturmus olur. Bununla beraber mesbuk, ikinci rekatin sonunda yanilarak tesehhüde oturmayacak olsa, sehiv secdesi yapmasi gerekmez. Çünkü bu rekat, bir yönden birinci rekat yerindedir.
313- Mesbuk, dört rekatli namazlardan birinin dördüncü rekatinde imama uysa, imam ile tesehhüde oturduktan sonra kalkar, Sübhaneke, Eûzü Besmele, Fatiha ve bir mikdar Kur'an okur. Rükû ve secdelerden sonra oturur. Yalniz "Tahiyyat'i" okur. Ondan sonra kalkar. Besmele ile Fatiha'yi ve bir mikdar daha Kur'an ayetlerini okur. Sonra rükû ve secdelere varir, oturmaksizin kalkar. Yalniz Besmele ve Fatiha ile bir rekat daha kilarak son oturusu yapar. Tahiyyat'i, Salavatlari ve Rabbenâ âtinâ'yi okuyup selam vererek namazini tamamlar.
314- Mesbuk, dört rekatli namazlarin üçüncü rekatinden baslayarak imama uysa, imamla beraber son oturusta yalniz "Tahiyyat'i" okur. Imam selam verdikten sonra kalkar, Sübhaneke, Eûzü Besmele, Fatiha ve bir mikdar daha Kur'an okur. Rükû ve secdelere varir, sonra kalkar yalniz Besmele ile Fatiha'yi okur. Biraz daha Kur'an-i Kerîm okur. Yine rükû ve secdelere gider. Tesehhüde oturur. Tahiyyat'i, Salavatlari ve Rabbena atina'yi okuyarak selamla namazini tamamlar.
315- Mesbuk, dört rekatli namazlarin ikinci rekatinde imama uyacak olsa, üç rekati imamla kilmis olur. Tesehhüdden sonra imam selam verince ayaga kalkar. Sübhaneke'yi, Eûzü Besmele'yi, Fatiha'yi ve ekleyecegi ayetleri okur. Rükû ve secdelere varip son oturusu yapar. Selam verip namazini tamamlar.
316- Imam rükûda iken, imama uyan kimse, o rükûa ait olan rekata yetismis olur. Fakat imami secde halinde bulan kimse, hemen secdeye varirsa da o secdenin rekatina yetismis olmaz. Bunun için o rekati yukarda anlatildigi sekilde kaza etmesi gerekir.
317- Mesbuk, imam selam verdikten sonra "Allahü Ekber" diyerek ayaga kalkar ve noksan kalmis olan rekatlari tamamlar. Imam selam vermeden mesbukun kalkip noksan kalan rekatlari kilmaya basmasi uygun degildir Ancak namaz vaktinin çikmak üzere olmasi ve insanlarin önünden geçme durumu olmasi gibi özürler sebebiyle selamindan önce kalkar.
Bununla beraber imam, henüz selam ile namazdan çikmamis olunca, mesbukun Tesehhüd mikdari oturmasi lazimdir. Bundan önce kalkmasi caiz degildir.
318- Imam tesehhüdü tamamlamadan mesbukun kalkip Kur'an okumasi muteber degildir. Onun için mesbuk, birinci veya ikinci rekati kaza için ayaga kalkar da, imamin tesehhüdü bitirisinden sonra namaz caiz olacak kadar Kur'an okursa, namazi caiz olur. Fakat namaz caiz olmayacak kadar az okumus olursa namazi sahih olmaz.
319- Mesbukun kaza edecegi rekatlarda baskasina uymasi ve baskasinin da bu halde mesbuka uymasi caiz degildir. Mesbuk burada yalniz basina sayilmaz. Fakat bir mesbuk ne kadar rekat kaza edecegini unutup da kendisi ile beraber mesbuk bulunan kimsenin ne kadar rekat kaza edecegini yalniz göz önünde bulundursa, bununla namazi bozulmaz.
320- Mesbuk, namazini yeniden kilmak niyeti ile tekbir alacak olsa önceki tekbiri ile baslamis oldugu namazi bozulmus olur. Tek basina namaz kilan kimse böyle degildir; baska bir namaz kilmaya niyet etmedikçe, ayni namaza yeniden baslamak niyeti ile alacagi tekbir bu namazi bozmaz. Çünkü her iki namaz, tek basina namaz kilan için birbirinin aynidir. Mesbuk ise, bir yönden tek basina namaz kilan gibidir, bir yönden de imama uydugundan onun için ayni namaz degildir.
321- Mesbuk, Imam Azam'a göre Kurban Bayrami'nda Tesrîk tekbirlerini imamla beraber alir, sonra ayaga kalkip geri kalan rekatleri tamamlar. Halbuki Imam Azam'a göre, tek basina namaz kilan kimse bu tekbirleri getirmek zorunda degildir. Bunun için mesbuk, burada tek basina namaz kilan gibi degil, muktedi (imama uyan) yerindedir.
322- Mesbuk, ayaga kalkmasi sahih olacak bir zamanda ayaga kalkip da, imam henüz selam vermeden mesbuk namazini bitirerek selamda imama uysa, namazi bozulmus olur.
323- Imam daha selam vermeden, mesbuk Tahiyyat'i okuyup bitirmis olsa, bir görüse göre Sehadet sözünü tekrarlar, bir görüse göre de susar. Burada sahih olan mesbukun Tahiyyat'i yavas yavas okumasidir.
Birinci oturusta imamdan önce Tesehhüd'ü bitirmis olan bir muktedi de susar, Tesehhüd'de bulunmaz.
324- Mesbuk, cehren (asikare) okunan namazlarda imama uyunca, "Sübhaneke"yi okumaz. Geri kalan rekatlari kazaya kalkinca okur. Sahih olan budur. Buna yukarida isaret edilmisti.
325- Imam yanilarak besinci rekata kalkinca, mesbuk da ona uyarak kalksa, bakilir: Eger imam dördüncü rekatta oturmus ise, mesbukun namazi bu kalkis ile bozulmus olur. Fakat imam dördüncü rekatta oturmamis ise, besinci rekatta secdeye varmadikça, mesbukun namazi bozulmaz.
326- Bir mesbuk lâhik da olabilir. Söyle ki: Imama sonradan uyan kimse, uyku veya abdesti bozan bir sebeble rükünlerden veya rekatlardan bir kaçini imam ile kilamayip kaçirsa, hem mesbuk olur, hem de lâhik olmus olur. Bu durumda önce kaçirdiklarini kiraatsiz olarak kaza eder sonra mümkün ise, geri kalan namazda imama uyar. Daha sonra da imama uymadan önceki rekatlari kiraatla (Kur'an okuyarak) kaza eder. Önce bunlari kaza edip ondan sonra, namaz arasinda kaçirmis oldugu rükünleri veya rekatleri kaza etmesi de caizdir. Fakat bunu yapmakla mesru sirayi gözetmemis olacagindan günahkar olur.