Tilavet Secdesi ile ilgili Meseleler

364- Kur'an-i Kerim'in surelerinde ondört secde ayeti vardir ki, bunlardan birini okuyan veya isiten her mükellef için bir secde gerekir. Söyle ki:
Tilavet secdesi niyeti ile, eller kaldirilmaksizin "Allahü Ekber" denilerek secdeye varilir. Üç kere "Sübhane Rabbiye'l-ala" veya bir kere: "Sübhane Rabbena in kâne vadü Rabbina lemef'ulâ" denilir. Ondan sonra "Allahü Ekber" denilerek kalkilir.
365- Tilavet secdesinin rüknü, yüce Allah'a saygi ve tevazu gösterip secdeden kaçinanlara aykiri davranmak için alni yere koymaktir. Fakat namaz için rükû ve hasta olan için ima da ayni maksadi yerine getirdiginden tilavet secdesi yerine geçer. Bunlar asagida açiklanacaktir.
366- Tilavet secdesine ayaktan yere inilmesi ve bu secdeden bas kaldirirken ayaga kadar kalkilmasi ve böyle kalkarken: "Gufraneke Rabbena ve ileyke'l-masîr" denilmesi müstahabdir. Bu secdeye gidilirken veya bundan kalkilirken alinan tekbirlerde müstahabdir. Asil secde ise, vacibdir.
(Üç Imama göre, Tilavet Secdesi sünnettir.)
367- Tilavet secdesini yapacak kimsenin abdestsizlikten ve pisliklerden temiz, avret yerlerinin örtülü ve kibleye yönelik bulunmasi sarttir.
368- Tilavet secdesi, secde ayetini okuyan bir mükellef için vacib oldugu gibi, bunu dinleyen bir mükellef için de vacibdir. Ister dinlemeyi kasdetmis olsun, ister olmasin, bu secdeyi yapar ve bu secdeyi yapmakla sevaba erer. Yapmayan da vacibi terk ettiginden günaha girer.
369- Mümeyyiz bir çocugun (henüz bülug çagina ermeyen yetiskin bir çocugun), cünübün, hayiz veya nifas halinde olan kadinin, bir sarhosun veya müslüman olmayan birinin okuyacagi bir secde ayetini isiten her mükellefe de tilavet secdesi vacib olur. Çünkü bunlarin bu okuyuslari, sahih bir okuyustur. Müslüman olan bir cünüb veya sarhos da, okuyacagi veya isitecegi bir secde ayetinden dolayi secde ile mükellef olur. Bunlar temizlendigi ve akillari baslarina geldigi zaman bu secdeyi yapmalari gerekir. Fakat hayiz ve nifas halinde bulunan bir kadinin ne okuyacagi, ne de isitecegi bir secde ayetinden dolayi ona tilavet secdesi gerekmez. Çünkü bunlar bu halde namaz ile mükellef degillerdir.
370- Uyuyanin ve deli olanin okuyacaklari secde ayetindcn dolayi isitenlere, sahih olan görüse göre tilavet secdesi gerekmez. Kendileri de bu secde ile mükellef olmazlar. Çünkü bunlarin okumalari ve isitmeleri bir niyete ve tayine bagli degildir. Fakat sahih kabul edilen diger bir görüse göre, uyku halinde secde ayetini okuyana, sonradan secde ayeti okudugu haber verilince, ona tilavet secdesi vacib olur. Ihtiyat olan da budur.
371- Ögretilen kuslardan veya ses yansimasindan veya sesleri ileten fonograf ve teyp gibi cihazlardan isitilen bir secde ayetinden dolayi tilavet secdesi vacib olmaz. Fakat sahih görülen diger bir görüse göre, kuslardan isitilen secde ayetinden dolayi tilavet secdesi gerekir. Çünkü isitilen Allah kelamidir. Ihtiyata uygun olan da budur.
Radyoya, gelince, bu sesi yansitmaktan ziyade nakil sayilmaktadir. Kasde bagli olarak okunan seylerin hemen aynini nakletmektedir. Bundan isitilen sesler, ses yansimasi gibi, sade bir benzeyisten ibaret degildir. Bunun için radyo araciligi ile isitilen bir secde ayetinden dolayi secde edilmesi vacib olsa gerektir. Vacib olmasa bile, secde edilmesinde bir sakinca olmadigindan her halde secde edilmesi ihtiyata uygundur ve Kur'an-i Kerime bir saygi ve hürmeti gösterir.
(Safiîlere göre, tilavetin mesru ve kasde bagli olmasi sarttir. Bunun için cünübün okumasindan dolayi veya rükû halinde Kur'an okumak mesru olmadigi için burada Tilavet secdesini gerektiren ayeti okumakla ne okuyana, ne de dinleyene tilavet secdesi sünnet olmaz. Yine yanilarak meydana gelen veya ögretilmis kuslardan veya bir aletten isitilen bir tilavetten dolayi da, niyete bagli olmadigi için, secde edilmesi sünnet degildir.)
372- Tilavet secdesi ayetinin hecelenerek okunmasi ile veya yalniz yazilmasi ile veya telaffuz edilmeksizin yalniz yazisina bakmakla tilavet secdesi gerekmez. Çünkü bu hallerde okuyus yoktur.
373- Bir secde ayetinin secdeyi gösteren ile, bunun evvelinden veya sonundan bir kelime daha eklenip beraberce okunsa veya dinlenmis olsa, sahih olan görüse göre secde gerekir. Diger bir görüse göre, secde ayetinin çogu okunmadikça secde vacib olmaz.
374- Secde ayetini isitmeyen bir mükellefe tilavet secdesi vacib olmaz. Ayet, bulundugu mecliste okunmus olsa bile hüküm aynidir.
375- Bir secde ayeti oldugu gibi Arabça okunursa, her isiten mükellefe bunun secde ayeti oldugu bildirilince, secde etmesi ittifakla vacibdir. Fakat bir secde ayetinin Farsça olan tercümesi okunacak olsa, bunu isittigi halde anlamayan kimseye sadece bildirmekle tilavet secdesi vacib olmaz. Bu hüküm iki Imama göredir. Imami Azam'a, göre, bunun bir secde ayeti tercümesi oldugu haber verilirse, tilavet secdesi vacib olur. Imami Azam'in bu meselede iki Imamin görüsüne döndügü rivayet ediliyor. Itimat da bunun üzerinedir. Fakat bu secde ayetinin tercümesini okuyana secde etmesi ittifakla ihtiyat yönünden vacib olur. Bunu anlasin, anlamasin fark etmez.
376- Bir secde ayeti gerçekten veya hüküm bakimindan bir sayilan bir mecliste tekrarlanarak okunsa, bir defa secde edilmesi yetisir. Fakat baska baska secde ayetleri okunursa veya meclis hakikaten veya hükmen degisirse, her okunan ayet için baska bir secde gerekir.
Bir mescid gibi muayyen bir yerde iki defa okunan bir secde ayetinin meclisi gerçekten bir bulunmus olur. Gelenek bakimindan bir mekan sayilan yerlerin cüzleri arasinda beraberlik de hüküm bakimindan bir birliktir. Meclisin gerçekte degismesi de, bir odadan diger bir odaya geçmis olmak, gibidir. Hüküm bakimindan degisiklik ise, mescid veya bir oda gibi bir yerde secde ayeti okunduktan sonra orada baska bir ise baslamakla meydana gelir. Secde ayeti okunduktan sonra, üç kelime kadar konusulmasi veya üç adim kadar yürünülmesi veya bir seyden üç lokma yenilmesi veya bir sudan üç yudum içilmesi gibi...
Meclisin degisikligi, okuyucuya göre, kendisinin meclisi degistirmesiyle, dinleyiciye göre de, onun meclisi degistirmesiyle meydana gelir. Dogru olan budur. Bunun için bir meclis, bir sahsa göre bir sayildigi halde, diger bir sahsa göre degismis olabilir.
377- Tilavet secdesi hususunda gemi, bir oda gibidir. Yürümekte olan araba veya bir hayvan üzerinde bulunuluyorsa, meclis daima degismis sayilir. Bunun için araba veya hayvan üzerinde namaz halinde olmaksizin tekrarlanacak bir secde ayetinden dolayi tekrar sayisinca tilavet secdesi vacib olur.
378- Tilavet secdesi yapmak için, okuyanin öne geçirilmesi, dinleyenlerinde onun arkasinda saf tutmalari ve ondan önce secdeye varmayip secdeden de kalkmamalari müstahabdir. Buna aykiri olarak bulunduklari yerlerde secdeye varmalari ve secdeden daha önce kalkmalari da mekruh degildir. Çünkü bunlarin hepsi tek basina secde etmekle sorumludur.
379- Tilavet secdesi için niyet etmek sarttir; fakat tayin sart degildir. Bu bakimdan birkaç secde ayetini okumus veya dinlemis olan bir kimse, bunlarin sayisinca tilavet secdesi niyeti ile secde eder, fakat hangi secdenin hangi secde ayetine ait oldugunu belirlemez. Bu tilavet secdesine namaz içinde yalniz kalb ile niyet edilir. Namaz disinda ise dil ile de niyet edilmesi sünnettir.
380- Vacib olan tilavet secdesini hemen yerine getirmek zorunlugu yoktur. Secde ayeti okunur okunmaz hemen secde edilmesi gerekmez. Bu secde uzun bir zaman sonra da yapilabilir. Yine eda olur, kaza sayilmaz. Kabul edilen hüküm budur. Bununla beraber, bir zaruret olmadikça geciktirilmesi tenzihen mekruhtur. Namaz içinde ise, hemen yapilmasi vacibtir; çünkü bu, artik namazdan bir cüz olmustur. Namaz disinda kaza edilemez. Bunu, secde ayeti okunduktan sonra üç ayetten sonraya birakmamak gerekir. Bu mesele, asagidaki meselelerden açikliga kavusacaktir. Imam Ebû Yusuf'a göre, tilavet secdesi namazin disinda da hemen yapilmasi vacibdir.
381- Secde ayeti okununca, hemen secde edilmesi mümkün olmadigi zaman okuyan ve dinleyenlerin: "Semi'nâ ve eta'nâ gufraneke Rabbena ve ileyke'l-masîr" demeleri müstahabdir.
382- Namazda kiyam halinde secde ayeti okununca, bakilir: Eger bundan sonra üç ayetten çok okunmazsa, yapilacak rükû veya secde ile bu tilavet secdesi de yerine getirilmis olur. Gerek buna niyet edilmis olsun ve gerek olmasin. Fakat tercih edilen görüse göre, rükû ile olabilmesi için tilavet secdesine niyet etmek lazimdir. Fakat üç ayetten çok okunacaksa, bu secde ayetinden dolayi hemen sadece onun için rükû veya secde edilmesi gerekir. Secde yapilmasi daha faziletlidir. Namazin rükû ve secdesi ile bu secde yapilmis olmaz. Yalniz üç ayet okunacagi zaman ihtilaf vardir. Tercih edilen görüse göre, bu secdenin hemen yapilma hükmü kalkmaz, namazin rükû ve secdesi ile bu tilavet secdesi yapilmis olur.
383- Secde ayetini namaz içinde okuyan kimse, dilerse okuyacagi ayetlerin sayisina bakmaksizin hemen "Allahü Ekber" diye tilavet secdesine varir. Tilavet secdesi niyeti ile yalniz rükûa varmasi da yeterlidir. Ondan sonra tekrar ayaga kalkar ve birkaç ayet daha okur. Ondan sonra namazin rükû ve secdelerini yapar, namazina devam eder. Eger bir sureyi bitirmis ise, diger bir sureden birkaç ayet okur; çünkü tilavet secdesinden kalkar kalkmaz böyle birkaç ayet okumadan namazin rükû ve secdesine gidilmesi mekruhtur.
Namazin disinda ise, yalniz rükûda bulunarak tilavet secdesi yapilmis olmaz. Çünkü tilavet secdesi bir tazim ifadesidir, bir emri yerine getirmenin alametidir. Bunlar, namaz içinde rükû ile yerine getirilmis olursa da, namaz disinda rükû ile yapilmis olamazlar.
384- Cemaatle namaz kilindigi zaman, imam olan zat, yukardaki meselede açiklandigi gibi, öyle rükû ile tilavet secdesine niyet etmemelidir. Çünkü cemaat bunun farkina varamayacaklarindan, böyle bir niyette bulunmamis olurlar. Bu takdirde de tilavet secdesi onlardan düsmez. Bu durumda imamin selamindan sonra cemaatin tilavet secdesi yaparak ondan sonra tekrar tesehhüdde bulunmalari gerekir ki, bunu da herkes yapamaz.
385- Secde ayeti bir namazda tekrarlansa, sahih olan görüse göre, yalniz bir tilavet secdesi gerekir. Bu tekrarlanma ister bir rekatta ve ister baska baska rekatlarda olsun fark etmez. Çünkü meclis birdir.
Bu mesele Imam Ebû Yusuf'a göredir. Imam Muhammed'e göre, baska baska rekatlarda tekrarlansa, tilavet secdesi de tekrarlanir, meclis degismis sayilir.
386- Imam secde ayetini okuyup secdeye varmakla cemaat, imamin rükû ve secdeye vardigini sanarak rükû ve secdeye varsalar, bununla namazlari bozulmaz; fakat bir secde daha yapsalar bozulur.
387- Imamin cuma ve bayram namazlarinda ve emsali cemaatin kalabalik oldugu namazlarda ve gizlice kiraat yapilacak namazlarda secde ayetinin okunmasi mekruhtur. Çünkü cemaatin sasirmasina sebebiyet verilebilir. Ancak secde ayeti okunan surenin sonuna raslamis olursa kerahet olmaz. O zaman namazin secdeleri ile tilavet secdesi eda edilmis ve engel kalkmis olur. Bu durumda imama uygun düsen, bu namazin rükû ile tilavet secdesine niyet etmemektir.Ta ki, bu vecibe namazin secdeleri ile bütün cemaat tarafindan da yerine getirilmis olsun.
388- Mesbuk ayaga kalktiktan sonra imam tilavet secdesini hatirlayarak yapacak olsa, bakilir: Eger mesbuk henüz secdeye varmamis ise, tilavet secdesi için imama uyar, secdeye varir. Ondan sonra ayaga kalkarak kalan namazini tamamlar. Eger imama uymazsa, namazi bozulur. Fakat secdeye varmis ise, artik imama uymaz. Eger uyarsa, namazi bozulur.
389- Misafire uyan bir mukîm, misafirin yapacagi tilavet secdesine istirak eder. Sonra kalkip namazini tamamlar. Eger kendi basina kilacagi rekatlarda da bir secde ayeti okuyacak olursa, bundan dolayi da ayrica secde etmesi gerekir.
390- Bir kimse namaz kilarken rükû, secde veya kade (oturus) halinde veya imama uymus oldugu halde onun arkasinda secde ayetini okusa, ne kendisine, ne imama ve ne de bu imama uyan diger cemaata tilavet secdesi vacib olmaz. Çünkü namaz kilanlar, bu halde Kur'an okumaktan menedilmislerdir. Bunlarin okuyusu hükümsüzdür. Fakat bu okuyusu disardan duyanlara tilavet secdesi gerekir. Bunlar gerek baska bir namazda tek basina veya topluca bulunmus olsunlar ve gerek olmasinlar. Çünkü bunlar o yasaklilik ve engel disinda kalmis olurlar.
391- Namaz içinde okunan secde ayetinden dolayi, namazi bitirdikten sonra secde edilemez. Çünkü bu secde, yukarida da isaret olundugu üzere namazin bir cüz'ü olmustur, artik ondan ayrilamaz. Fakat namazda bulunan kimse, namazda bulunmayan bir kimsenin okudugu secde ayetini isitecek olsa, namazini kildiktan sonra secde eder. Daha namazda iken secde etmesi yeterli olmaz. Bununla beraber secde etse, bununla namazi bozulmaz.
Nitekim namazda okunan bir secde ayetini, disardan isiten bir mükellef için de, namaz disinda secde etmek gerekir. Su kadar var ki, bu mükellef, o secde ayetini okuyan kisiye uyar, onunla beraber bu secdeyi yaparsa, bu görevi yapmis olur. Eger o secde yapildiktan sonra, o rekatta uyarsa bu secdeyi o imamla beraber hükmen yapmis sayilir. Artik ne namazin içinde, ne de disinda tilavet secdesi yapmasi gerekmez.
392- Hasta iken veya bir arabaya veya bir hayvana binmis iken secde ayetini okuyan veya dinleyen bir mükellefin isaret sureti (ima) ile tilavet secdesi yapmasi caizdir. Fakat bir mükellefin binici olmadigi halde, okudugu veya dinledigi bir secde ayetinden dolayi bir özrü bulunmadikça, binici oldugu halde isaret (ima) ile secde etmesi caiz olmaz.
393- Secde ayetini, hazir olanlar secde için hazirlikli iseler asikare olarak, hazirlikli degillerse gizli okumak müstahabdir. Bunda cemaata karsi bir sefkat vardir.
394- Bir süre okunup da, içindeki secde ayetinin birakilmasi mekruhtur. Çünkü bu, secdeden bir nevi kaçirmak demektir. Yalniz secde ayetinin okunup da suredeki diger ayetlerin okunmamasinda ise, kerahet yoktur. Fakat müstahab olan, fazilet ve tercih kuruntusunu kaldirmak için, secde ayeti ile beraber bir veya birkaç ayetin de okunmasidir.
395- On dört secde ayetini bir mecliste okuyup her biri için okudukça ayri bir secde yapan ve hepsini okuduktan sonra umumuna birden ondört secdede bulunan zatin dünya ve ahiret islerinde kendisine üzüntü ve keder verecek hususta, Yüce Allah'in onu koruyacagi rivayet olunmustur.
396- Namazi bozan seyler, tilavet secdesini de bozar. Daha tilavet secdesinden kalkmadan meydana gelen abdestsizlik ve konusma veya kahkaha ile gülme gibi... Ancak bu secdedeki kahkaha ile abdest bozulmus olmaz ve kadinlarin da erkeklerle ayni hizada bulunmalari bu secdeyi bozmaz.